آن نفس الامرى كه صدق قضايا با مطابقت با آن اعتبار و ملاحظه مىشود ؛ پس گفته مىشود : در نفس الامر فلان چيز ، فلان حكم را دارد : « انّ كذا ، كذا فى نفس الامر » . ( علامه طباطبائى در اين‌باره مىفرمايد : « فالظرف الذى يفرضه العقل لمطلق الثبوت و التحقق بهذا المعنى الاخير هو الذى نسميه نفس الامر » « 1 » ) . انواع قضيه از لحاظ موضوع و حكم توضيح ذلك : أنّ من القضايا . . . من « الثبوت الذهنىّ » و « الخارجىّ » . توضيح اين‌كه موضوع برخى از قضايا خارجى و با حكم خارجى است ، مانند گفتار ما : واجب تعالى موجود است و همهء كسانى كه در شهر بودند خارج شدند ( و انسان ، موجود است و انسان كاتب است و شريك البارى ممتنع است و اجتماع نقيضين غير از اجتماع ضدين است . ملا هادى سبزوارى ، دو قضيه آخرى را ذهنى مىداند كه به نظر بعضى صحيح نيست ، هرچند بهتر است گفته شود : آن‌ها اساسا به قضاياى سالبه برمىگردند كه از بحث خارج‌اند « 2 » ) و انسان ، بالقوه ضاحك است . ( اين قضيه و كلام مهمله است ؛ يعنى سور قضيه ، مشخص نيست . پس منظور از انسان ، افراد آن است يا ممكن است منظور از انسان ، كلى طبيعى باشد كه در خارج موجود است ، نه كلى عقلى و منطقى كه ذهنىاند ) و صدق حكم در آن قضايا ، به مطابقت آن حكم با وجود عينى و خارجى است . و از جملهء آن قضايا ، قضايايىاند كه موضوع‌شان ذهنى و با حكم ذهنى يا موضوع‌شان خارجى و با حكم ذهنى هستند ، مانند گفتار ما : كلى يا ذاتى است يا عرضى ( كه هم كلى ، ذهنى است و هم حكم و تصديق به اين‌كه كلى يا ذاتى است يا عرضى ) و انسان نوع است ( كه انسان خارجى است ، هرچند اگر معقول اول فرض

--> ( 1 ) . نهاية الحكمه ، مرحله 1 ، فصل 2 ، ص 15 . ( 2 ) . شرح المنظومه ، قسمت منطق ، ص 50 .